Superbohater CHŁOPOMAN

Dzień wstawał cudny, ciepły, a jędrny, niby ten chłop dobrze wyspany, któren ledwie przecknąwszy na równe nogi się zrywa i szepcąc pacierze, trąc oczy, a ździebko poziewając za robotą się rozgląda - pisał Reymont w swojej noblowskiej powieści „Chłopi”. Miniony rok 2023 był Rokiem Tetmajera – chyba najbardziej znanego chłopomana, a wielu z nas poszło do kina na „Chłopów” w reżyserii  Doroty Kobieli. Kim tak właściwie jest CHŁOPOMAN?


CHŁOPOMANIA

Jest to sformułowanie oznaczające fascynację kulturą ludową, życiem wiejskim. Nurt ten pojawił się w drugiej połowie XIX wieku. Charakteryzował się umiłowaniem wsi, jej tradycji i codzienności. Częstą praktyką wśród ówczesnej inteligencji był ożenek z kobietą chłopskiego pochodzenia. CHŁOPOMANEM zatem nazywamy osobę, która żywo interesuje się wspomnianą tematyką. 


CHŁOPOMAN przeszłości - Włodzimierz Tetmajer

Jednym z najbardziej znanych chłopomanów był Włodzimierz Tetmajer. Urodził się 31 grudnia 1861 roku w Harklowej, a zmarł 26 grudnia 1923 roku w Krakowie. Jego żoną była Józefa Krzeptowska, z którą dzielił się swoją pasją. Wychowywała się w rodzinie artystycznej, co wpłynęło na jej zainteresowanie sztuką. 


WŁODZIMIERZ tetmajer z żoną, muzeum narodowe w krakowie


Włodzimierz był przedstawicielem nurtu Młodej Polski. Znany szczególnie ze swoich obrazów przedstawiających życie wiejskie, czerpał inspiracje z codzienności w podkrakowskich wtedy Bronowicach. Włodzimierz Tetmajer był nie tylko utalentowanym artystą, ale także CHŁOPOMANEM, którego twórczość przyczyniła się do propagowania kultury i tradycji ludowych. Jego prace stanowią ważny element dziedzictwa narodowego. Z racji tych zasług, 100 lat po jego śmierci, rok 2023 ustanowiono Rokiem Włodzimierza Tetmajera. 


TYTUŁY OBRAZÓW: "PROCESJA W BRONOWICACH" ,"ŚWIĘCONE W BRONOWICACH","WESELE", "ZRĘKOWINY (ZARĘCZYNY"


W związku z obchodami, w Pałacu Krzysztofory (oddział Muzeum Krakowa) można było oglądać wystawę pt.„Włodzimierz Tetmajer. Siła barw i temperamentu”. Wizytujący mogli zobaczyć między innymi wspomniane obrazy wzbogacone krótkimi komentarzami. Istniała również możliwość zwiedzenia wystawy wraz z przewodnikiem, który wprowadzał w mikroświat Tetmajera. Była to pierwsza w historii tak obszerna i wszechstronna wystawa o Włodzimierzu – traktowała o wątkach biograficznych, badaniach etnograficznych, twórczości malarskiej i działalności politycznej. 


W ramach Roku Włodzimierza Tetmajera, wspomniany oddział Muzeum Krakowa, zaprosił także na konferencję pod tym samym tytułem, która była moderowana przez Profesora Mateusza Wyżgę (autora książki "Chłopstwo"). Wystąpienia dotyczyły zagadnień powiązanych z kulturą wiejską, jej miejscu w świecie Włodzimierza, kwestii związanych z jego działalnością artystyczną oraz polityczną.


Na zakończenie Roku Tetmajera odbył się korowód kolędniczy, który ruszył spod Rydlówki. Wydarzenie pełne muzyki i nawiązań do kultury ludowej poprowadzone zostało przez aktorów regionalnego teatru Złoty Róg oraz górali ze Związku Podhalan z Harklowej. 


Ponadto Włodzimierz był inspiracją do stworzenia postaci Gospodarza, bohatera dramatu Wyspiańskiego „Wesele”. Był tam przedstawiony jako chłopoman idealny, okazujący chłopom zachwyt, szacunek i zrozumienie, widzący tylko pozytywy w zachowaniach i kulturze chłopskiej, a niezauważający wad i problemów wśród tej społeczności. 


My - CHŁOPOMANI PRZESZŁOŚCI

Współcześnie obserwujemy zwrot ku kulturze ludowej. Coraz więcej z Nas zaczyna interesować się wsią i powiązaną z nią tematyką. Chłopomania powraca w nowoczesnym wydaniu - 


Film „Chłopi”

W minionym roku Tetmajera do kin wszedł film „Chłopi” na podstawie powieści Władysława Reymonta o tym samym tytule, która ukazuje życie na wsi na przełomie XIX i XX wieku,wyreżyserowany przez  DorotęKobielę. Zdarzenia zostały wpisane w rytm pór roku, sezonowych prac związanych z każdą z nich, obyczaje i tradycje wsi. Na tle wiejskiego życia została zaprezentowana historia Jagny oraz rodziny Borynów. Zaprezentowany mikroświat pozwala wczuć się w opowieść. „Chłopi” zostali zrealizowani w technice animacji malarskiej. Co ciekawe, podczas realizacji, wykorzystano dzieła malarskie z okresu Młodej Polski. Muzyka skomponowana specjalnie na potrzeby filmu nadała mu specjalny klimat dopełniający piękno malowanych kadrów. 


Kadr z filmu "Chłopi", chlopiFILM.pl


Książka „Chłopki. Opowieść o naszych babkach”

Joanna Kuciel-Frydryszak w swojej publikacji z 2023 roku porusza temat wiejskich kobiet, pragnie pokazać codzienność gospodyń, wyrobnic, mamek oraz pracowniczek. Autorka udziela głosu tymże kobietom. Chce, aby opowiedziały o swoich życiach, problemach i wiążących się z nimi doświadczeniach – od codziennych zmagań do marzeń o lepszej przyszłości. 


Jakże interesująca tematyka chłopska mobilizuje Nas do wzięcia udziału w seansie filmowym, przeczytania książki, pójścia na wystawę. Mimo upływu lat zagadnienia te wciąż poruszają. Zachwycamy się kulturą ludową, zagłębiamy się w tę tematykę, wchodzimy w świat chłopów. Zjawisko chłopomanii wraca i my sami w tym uczestniczymy.


Superbohaterem CHŁOPOMANEM może być każdy z Nas. Fascynacja kulturą ludową, pasja i zaangażowanie w zgłębianie tradycji, historii chłopów i folkloru, zainteresowane poprzez twórczość artystyczną, malowanie obrazów, pisanie artykułów, czy książek o takiej tematyce są tylko niektórymi z przymiotów takiego superbohatera. Nie możemy zapomnieć o osobach biorących udzial w wystawach, konferencjach, uczestniczących w festiwalach, koncertach, warsztatach, festynach poświęconych zagadnieniom związanym właśnie z ludowością narodu polskiego, folklorem, dziedzictwem wsi.


Genealogia chłopska

Na szczególną uwagę zasługuje coraz bardziej popularna kwestia poszukiwania przodków.  Może to być fascynująca podróż w głąb historii i kultury wsi, tradycji chłopskich i rodzinnych.


Od czego zacząć? Pierwszym krokiem jest przejrzenie rodzinnego archiwum, przeprowadzenie rozmów z najstarszymi członkami rodziny. Istotnym jest również odwiedzenie cmentarza i odszukanie grobów bliskich oraz zwrócenie uwagi na datę urodzenia i zgonu członka rodziny. Następnie warto skorzystać z dostępnych w Internecie baz danych do wyszukiwania przodków z danego obszaru. Można wówczas wykorzystać nabytą wiedzę podczas przeprowadzania działań w pierwszym i drugim kroku. Najpopularniejszą bazą, która może pomóc w odkrywaniu własnej genealogii jest strona https://geneteka.genealodzy.pl/. 


Potencjalny CHŁOPOMAN dzięki poszukiwaniom może poznać przodków, odkryć ich życia i ocalić dziedzictwo rodowe. Szczególnie przydatny w tej kwestii może okazać się webinar poświęcony źródłom do genealogii chłopskiej: https://www.youtube.com/watch?v=18SlLwYgRJE. Zachęcamy również do zapoznania się z wywiadem ze współczesnym CHŁOPOMANEM - profesorem Mateuszem Wyżgą, autorem książki pt."Chłopstwo": https://youtu.be/nBkRt5whvmE?si=dyo2bsHKYjUfrlWd


Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności – czy można powiedzieć, że rok 2023 był Rokiem Chłopomanii, a my stajemy się nowoczesnymi CHŁOPOMANAMI? Warto poddać to refleksji…


Źródła:

Strona internetowa filmu Chłopi, chlopifilm.pl, [dostęp: 10.01.2024].

Strona internetowa Muzeum Krakowa, muzeumkrakowa.pl, [dostęp: 09.01.2024].

Strona internetowa Magiczny Kraków, krakow.pl, [dostęp: 11.01.2024].

Strona internetowa Stowarzyszenie Twoje Korzenie w Polsce, tkwp.pl, [dostęp: 11.01.2024].

Tatiana Midura